Artikel: Antoni van Leeuwenhoek: ik zie “dierkens”

Bij veel Nederlanders staat hij bekend als de uitvinder van de microscoop, maar een betere titel is “de vader van de microbiologie”. Hij is in ieder geval wereldberoemd geworden in de zeventiende eeuw en is dat nog steeds. Een Delvenaar om trots op te zijn. 

Op 4 november 1632 werd een zekere Thonis in de Nieuwe Kerk gedoopt. Curieus is dat op dezelfde bladzijde van dit doopboek ook de doop van de wereldberoemde schilder Johannes Vermeer is opgetekend. Je zou haast in de verleiding komen om te zeggen dat 1632 een goed geboortejaar was. Het geboortehuis van Thonis stond op de hoek van de Leeuwepoort en het Oosteinde en waarschijnlijk dankt Thonis zijn achternaam aan de plaatselijke situatie: Antoni van de hoek van de Leeuwepoort. Zeker is dit echter niet. Wel is zeker, dat zijn geboortehuis er niet meer staat, want tegenwoordig staat op deze plaats de Oostpoortschool.

Antoni van Leeuwenhoek heeft niet zijn hele leven in Delft doorgebracht. In 1648 bijvoorbeeld is hij als boekhouder gaan werken bij de Schotse lakenhandelaar Willem Davidson. Daar kwam hij in aanraking met de dradenteller, hetgeen een soort vergrootglas was om de dichtheid van het weefsel te kunnen bepalen wat in feite de kwaliteit aangaf. In 1654 keerde hij in Delft terug, vestigde zich als lakenhandelaar en kocht het huis “Het Gouden Hooft” aan de Hippolytusbuurt tegenover de visbanken. Het huis staat er niet meer, maar ter herinnering is er een bord aan de muur aanwezig.

Van Leeuwenhoek had in de loop van de tijd meerdere functies, zoals Kamerbewaarder van de Schepenen, landmeter, wijnroeier en wijkmeestergeneraal. In zijn vrije tijd was hij echter bezig om lensjes te maken, die hij monteerde in een vernuftig apparaatje. Deze microscoopjes waren klein en het is moeilijk voorstelbaar, dat hij door die zeer kleine lensjes iets heeft kunnen waarnemen. In de Burgerzaal van het stadhuis staat bij de ingang van de trouwzaal een vitrine met een replica van zo’n microscoopje.

Van Leeuwenhoek was in hoge mate geïnteresseerd in de opbouw van de levende en dode natuur. Hij vroeg zich bijvoorbeeld af: waarom is peper zo heet. Hij weekte peperkorrels en toen hij die een paar dagen later ging bekijken, ontdekte hij aan de korrels niet de door hem verwachtte prikkelende puntjes. Hij ontdekte echter in het water wel uiterst kleine “dierkens”, waarmee de ontdekking van de bacteriën een feit was geworden. In april 1673 begon Van Leeuwenhoek op aandringen van zijn vriend en stadgenoot de arts Reinier de Graaf zijn waarnemingen te melden aan de Royal Society, een befaamd geleerd gezelschap in Londen. Zijn waarnemingen waren zo revolutionair, dat er aanvankelijk enige scepsis was, maar in de loop van de jaren groeide de waardering. In 1680 werd hij tot lid van de Royal Society benoemd, maar heeft nooit een bijeenkomst bezocht.

Door zijn zoektocht naar verklaringen van de verschijnselen, die hij waarnam, ontwikkelde hij zich tot deskundige op het gebied van de plantenanatomie en de dierlijke voortplanting. Hij was dan ook degene, die de spermatozoïden ontdekte. Toen Van Leeuwenhoek tijdens een bezoek van de jonge eerzuchtige medicus Hartzoeker zijn sensationele ontdekking vertoonde, haastte deze zich om de ontdekking van zaadcellen als de zijne in Parijs wereldkundig te maken. Ook tsaar Peter de Grote wilde de beroemde Antoni van Leeuwenhoek ontmoeten toen hij een bezoek aan Delft bracht. Van Leeuwenhoek gaf de tsaar niet alleen een paar microscopen cadeau, maar ook een instrument om de bloedsomloop van de aal te bestuderen.

Zelfs op zijn ziekbed kon hij het onderzoeken niet laten en beschreef nauwkeurig zijn ziektebeeld , en daarom noemt men deze ziekte tegenwoordig nog “de ziekte van Van Leeuwenhoek”. Op 26 augustus 1723 overleed hij ruim negentig jaar oud aan deze ziekte. Hij werd begraven in de Oude Kerk  en zijn dochter Maria heeft een grafmonument laten oprichten ter herinnering aan deze wereldberoemde Delvenaar.

(Auteur: Sybrand de Jong – december 2003)

 

Share

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

*

* Copy This Password *

* Type Or Paste Password Here *

22.592 Spam Comments Blocked so far by Spam Free Wordpress

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>