Artikel: De Delftse donderslag

Een aantal jaren geleden werd door zware ontploffingen tijdens een vuurwerkbrand in Enschede een gehele wijk met de grond gelijk gemaakt. De ramp zal bij iedereen nog op het netvlies gebrand staan. Geen huis meer overeind en het leek alsof het oorlog was en de wijk zwaar gebombardeerd was. Delft is dat 350 jaar geleden ook overkomen door de ontploffing van het kruithuis, dat toen gewoon midden in de stad stond.  Nu kwamen via de TV de beelden onmiddellijk de huiskamers binnen, maar vroeger konden de mensen pas met vertraging via tekenaars en schilders kennis nemen van de aangerichte schade en het menselijke ellende.

Bij de reformatie in 1572 telde Delft acht vrouwen en vijf mannenkloosters. Ze kregen door deze reformatie andere bestemmingen of werden afgebroken, waaronder het Minderbroederklooster, waardoor de Beestenmarkt ontstond. Op de plaats waar nu de Paardenmarkt is, stond het Clarissenklooster, dat eigenlijk de abdij Onze-Lieve-Vrouwe in Nazareth heette. Ze waren de vrouwelijke pendant van het voornoemde minderbroederklooster. Het klooster werd voor het eerst vermeld in het midden van de vijftiende eeuw, maar was zeer waarschijnlijk ouder. De clarissen waren een zogenaamde bedelorde en ze leefden van aalmoezen. Toen Delft in 1572 zich aansloot bij de strijd van Willem van Oranje tegen het katholieke Spaanse gezag, werd dit klooster een artilleriemagazijn.

In dit magazijn lag veel kruit opgeslagen. Toen op maandagochtend 12 oktober 1654 rond half elf commies Soetens een kruitmonster ging nemen, moet er iets mis zijn gegaan. Er volgde een enorme ontploffing. Niet alleen het kruitmagazijn van de Staten van Holland en West-Friesland  werd met de grond gelijkgemaakt, maar de gehele wijk eromheen ook. De lucht vulde zich met vuur, rook en brokken puin. Menig Delftenaar dacht dat de Dag des Oordeels was aangebroken. De knal was volgens overlevering tot op Texel te horen en zou de geschiedenis ingaan als de Delftse donderslag. De gevolgen waren verschrikkelijk. Op de gravure van S. Fokke, dat naar een origineel schilderij van E. van der Poel is gemaakt, is de omvang van de schade duidelijk te zien. Maar het betekende ook veel persoonlijk leed. Niet alleen commies Soetens kwam om het leven, maar vele anderen ook en er waren vele, vaak verminkte slachtoffers. Hoeveel slachtoffers er waren, is nooit bekend geworden. De schattingen lopen uiteen van honderd tot duizend mensen.

De voornoemde Delftse schilder Egbert Lievenszoon van der Poel verloor ook een kind. Misschien mede daardoor heeft hij schilderijen gemaakt, waarin ook het menselijke leed is te zien. In een geschrift van 13 oktober wordt melding gemaakt van de redding van een kind van een jaar en zes weken. Hij wordt na 24 uur levend onder het puin vandaan gehaald. De moeder had het kind in een stoeltje achtergelaten bij een oude vrouw, die zelf de ramp niet overleefde. De jonge veelbelovende schilder Carel Fabritius, die een leerling was van Rembrandt, woonde in de buurt en vond de dood tijdens de ramp. Hij werd daarmee het beroemdste slachtoffer. Van heinde en verre kwamen schilders en tekenaars om de ravage vast te leggen. Zelfs toen bestond al rampenjournalistiek. Ook Joost van den Vondel schreef een gedicht over de ramp om de Delftenaren een hart onder de riem te steken.

Volgens officiële gegevens ontplofte er 80.000 tot 90.000 pond kruit. TNO heeft op basis van de aangerichte schade berekend, dat het wel twee keer zoveel moet zijn geweest. Niet alleen de wijk werd met de grond gelijkgemaakt, maar werden onder meer ook de middeleeuwse ramen in de Oude en Nieuwe Kerk verwoest. Bij de herbouw van de wijk heeft men een nieuwe ruimtelijke ordening doorgevoerd. Hierdoor ontstond de Paardenmarkt, die tot de dag van vandaag een open plek in de historische stad is gebleven. Men had er toen veel van geleerd. Men wist toen zeker: voor een kruithuis was geen plaats meer in de stad. Ver buiten de stad aan de Schie verrees het nieuwe kruithuis in 1660.

( Auteur: Sybrand de Jong – februari 2004)

 

Share

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

*

* Copy This Password *

* Type Or Paste Password Here *

22.592 Spam Comments Blocked so far by Spam Free Wordpress

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>