Artikel: Pest en syfilis

Die goeie ouwe tijd, waarin Pieter van Foreest leefde.

Pieter van Foreest wordt wel de Hollandse Hippocrates genoemd en was van 1558 tot 1595 stadsgeneesheer in Delft. Hij viel als medicus met zijn neus in de boter zou je kunnen zeggen. Bij zijn komst in Delft heerste daar een pestepidemie, die een vijfde deel van de bevolking het leven kostte. Maar hij heeft ook prins Willem van Oranje behandeld en hem na zijn overlijden gebalsemd. Hij wordt beschouwd als één van de belangrijkste medici van zijn tijd.

In de zestiende eeuw hadden alle steden in Holland last van frequent terugkerende epidemieën, zoals van pest en syfilis. Het water van de grachten droeg daar mede toe bij en was vaak zo vervuild, dat het vooral ’s zomers behoorlijk stonk. Om dit te verbeteren probeerde men door middel van molens en sluizen het water te laten doorstromen, eigenlijk vooral ten behoeve van de bierindustrie. Een goed idee van de toenmalige situatie geeft het verhaal, dat de Spaanse soldaten, die van mei tot oktober 1571 in Delft gelegerd waren, nagenoeg allemaal syfilis hadden. De stadsgeneesheer Cornelis van der Heyden was niet in staat om al deze ziekten alleen het hoofd te bieden en daarom werd Pieter van Foreest, die in Alkmaar een medische praktijk had, naar Delft gehaald.

Toen hij in februari 1558 in Delft arriveerde, heerste net een ernstige pestepidemie, die van mei 1557 tot november 1558 heerste. Tijdens deze epidemie stierven omstreeks 5.000 mensen, maar volgens Van Foreest waren dat er zeker 6.500. En dat op een bevolking van omstreeks 25.000 inwoners. Hij kwam via de Haagpoort de stad binnen en ging over het Noordeinde en de Oude Delft naar zijn neef Jan de Huyter, die in het tegenwoordige Gemeenlandshuis van Delfland woonde, waar hij voorlopig zou gaan logeren. In dat kleine stukje kwam hij zeven lijkstoeten tegen. Het was een tijd, waarin de armen vochten om doodskisten en men deed wel zeventig lijken in één graf. Het kerkhof was daardoor zo opgehoogd, dat de grond gelijk stond met de muur, die om het kerkhof heen stond.

In deze periode van epidemieën was er ook nog een groot gebrek aan gestudeerde medici. Er waren wel veel rondreizende kwakzalvers, die allerlei kruiden en drankjes verkochten. Pieter van Foreest kwam uit een oud adellijk geslacht en is in 1521 in Alkmaar geboren. In 1537 ging hij in Leuven medicijnen studeren. Na twee jaar ging hij een toentertijd gebruikelijke peregrinatio oftewel studiereis maken en kwam hij via Duitsland naar Italië, waar hij in Bologna en Padua studeerde. In 1543 promoveerde hij in Bolgna tot doctor in de geneeskunde. Na een voetreis naar Rome is ook nog in Parijs geweest. Hij heeft gestudeerd bij bekende professoren als Vesalius en Silvius. Hij keerde in mei 1546 terug in Alkmaar en heeft daar twaalf jaar een medische praktijk gehad. Delft heeft dus een zeer geleerde en ervaren arts naar de stad weten te halen. Niet omdat ze hem rijkelijk beloonden, want hij moest het in het begin met een jaargeld van omstreeks veertig gulden doen.

Prins Willem van Oranje heeft Van Foreest verschillende keren geconsulteerd. De eerste ontmoeting vond in de winter 1573-1574 plaats in Rotterdam, toen de Prins aan “derdedaagse koorts” leed. In 1581 behandelde Van Foreest de Prins voor een keelontsteking. In 1584 heeft Van Foreest de Prins gebalsemd, nadat hij in het Prinsenhof door Balthazar Gerards was vermoord. Van Foreest publiceerde onder meer het boek “Observationes” over de pestepidemie van 1557-58. Hij schreef ook een traktaat tegen het bedrog van de piskijkerei. Het bekijken van de urine, de uroscopie, werd door velen beschouwd als een belangrijk onderdeel van de diagnostiek. In een boek, bestemd voor: “Medicyne, apotheeckers en chirurgyns”, maar ook bestemd voor de ontwikkelde leek, gaat hij tekeer tegen: “Empiriken, lantloeperen ende valsche medicyns”.

Hij zou op een gegeven moment in het “kleinste huisje” aan de Oude Delft 147 zijn gaan wonen. Wanneer is niet bekend. Wellicht toen de katholieke Jan de Huyter met de Reformatie in 1572 uit Delft moest vluchten en zijn huis verbeurd werd verklaard. Of hij inderdaad zo eenvoudig heeft gewoond, weten we niet zeker. Een bronzen hoofd boven de poort naar het voormalige St.-Hieronymusconvent herinnert aan het vermeende verblijf van Pieter van Foreest op Oude Delft 147. Na het overlijden van zijn vrouw Eva op 4 juni 1595, die in de Oude Kerk werd begraven, is hij na zevenendertig jaar trouwe dienst naar Alkmaar teruggekeerd. Hij keerde als vierenzeventigjarige teleurgesteld terug naar Alkmaar, want hij voelde zich slecht behandeld door de bestuurders van Delft. Financieel hebben ze hun waardering nooit laten merken, ze hebben zich niet aan afspraken gehouden en ze deden ook geen enkele moeite om hem in Delft te houden. Alkmaar onthaalde hem met alle egards en gaven hem een jaargeld van tweehonderd gulden. Hij heeft er niet lang van kunnen genieten, want op 10 maart 1597 overleed hij en werd begraven in de Groote of St.-Laurenskerk in Alkmaar.

Sybrand de Jong

 

 

Share

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

*

* Copy This Password *

* Type Or Paste Password Here *

22.640 Spam Comments Blocked so far by Spam Free Wordpress

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>