Artikel: Regenten van 18e eeuwse Fundatie verlenen nog steeds studiebeurzen

In 2004 wordt herdacht, dat 250 jaar geleden Maria Duyst van Voorhout, vrijvrouwe van Renswoude, op 26 april 1754 in Renswoude is overleden.  Maria Duyst is rijk en kinderloos overleden. In haar laatste wil heeft zij beschikt, dat haar geld aangewend moest worden om veelbelovende weesjongens een goede opleiding te geven. Hiervoor werd een Fundatie opgericht, die bestuurd werd door regenten. Het eerste Fundatiehuis staat nog steeds aan de Oude Delft 49. In de gevel is nog steeds in een cartouche een lofdicht aan Maria te bewonderen. Dit is niet de enige tastbare herinnering, want de Fundatie bestaat nog steeds. De Fundatie wordt nog steeds door regenten bestuurd en verleent nog steeds studiebeurzen.

“In 2004 willen we het feit, dat Maria Duyst 250 jaar geleden is overleden, vieren door het uitbrengen van een herdenkingsboek”, zegt Leen van der Gaag, secretaris rentmeester van de Fundatie. “Zij liet drie miljoen gulden na, wat een groot kapitaal was in die dagen. Aangezien zij kinderloos overleed op 92 jarige leeftijd, wilde zij het nalaten voor een goed doel. De familie heeft echter haar aanspraken ook nog laten gelden. Na een hevig gevecht is het de familie gelukt om de helft van de erfenis in de wacht te slepen. Het overblijvende kapitaal is in drie Fundaties van Renswoude ondergebracht voor de steden Delft, Utrecht en Den Haag. De Fundatie in Delft kreeg de beschikking over een half miljoen gulden. De vader van Maria Duyst was burgemeester van Delft geweest en dat was de reden dat een fundatie aan Delft gegund werd.”

Schrandere wezen

Het doel van de Fundatie was het geven van onderwijs aan wezen die schrander zijn. Ze werden uit de bestaande weeshuizen gehaald. Het moesten wel echte wezen zijn, wat wil zeggen dat de ouders overleden moesten zijn. Wezen van weggelopen ouders of half wezen kwamen niet in aanmerking. En het was alleen voor jongens. “Ze kregen onderwijs in de vrije konsten, de vrije kennis”, vervolgt Van der Gaag. “Er werd bijvoorbeeld waterbouwkunde onderwezen. De reden was wellicht het feit dat Maria op het kasteel van Renswoude nog al last van wateroverlast had gehad. Maar er werd ook les gegeven in onder meer scheepsbouw en wiskunde. Theologie mocht absoluut niet onderwezen worden, want Maria Duyst was republikeins en een zeer vooruitstrevende vrouw. Door haar methode van lesgeven heeft ze een enorme stimulans gegeven voor het geven van technisch onderwijs.”

Het onderwijs werd in het huis gegeven door aangestelde leraren. In Delft is daarvoor het pand aan de Oude Delft 49 gebouwd. Hier verbleven 15 à 18 jongens intern van 1754 tot aan de Napoleontische tijd. Napoleon stelde zijn broer aan als koning en die was gek op kunst. “Het geld voor zijn liefhebberij heeft hij toen bij de rijke fundaties en stichtingen gestolen”, geeft Van der Gaag aan. “Volgens de tripartiete overeenkomst moesten de fundaties tweederde van hun bezit afstaan in ruil voor een lening. Het geld werd dus geleend tegen een vaste rente van  tweeëneenhalf procent. De Fundatie van Delft heeft een half miljoen gulden moeten afstaan en kwam daardoor in geldnood. De lening bestaat nog steeds en de rente wordt nog steeds door de Nederlandse Staat betaald. Aflossen wordt niet gedaan, want het wordt als een ‘vijandige lening’ beschouwd. Na verdwijning van de Fransen uit Nederland heeft de Fundatie haar werk weer opgepakt.”

Geen weeshuizen meer

Tot 1803 heeft de Fundatie aan de Oude Delft 49 gezeteld. Door de veranderende tijden en eisen werd het pand te klein. Men is toen verhuisd naar de Oude Delft 95. In 1812 is men verhuisd naar de Oude Delft 51 en in 1843 is men weer teruggegaan naar het pand Oude Delft 49. Hier heeft men gewerkt tot 1911. In 1911 is een weeshuis-fundatiehuis gebouwd aan Koningsplein 83. De eerste steen hiervoor is door de vader van de bekende Delftse zanger Nico Haak. Dit pand is gebruikt tot 1926. Vandaag de dag is het pand in gebruik door de Delftse Schoolvereniging. Voor het weeshuis heeft men toen het pand Oude Delft 137/139 betrokken. Het aantal wezen liep echter zo sterk terug, dat men er een tehuis voor werkende jongeren van gemaakt heeft. In 1970 is dat opgeheven. Aan de Bieslandsekade 5a is toen van 1970 tot 1975 nog wel een tehuis voor werkende jongeren gebouwd, maar dat is door het ministerie in 1975 gesloten.

“In 1970 werd gestopt met het zelf geven van onderwijs en werd het geld in een fonds gestort voor het geven van studiebeurzen” geeft Van der Gaag aan. “Ik ben in 1972 als laatste door de gemeenteraad tot regent benoemd. In 1980 heeft de Gemeente afstand gedaan van dat recht en daarna konden de regenten zelf de nieuwe regenten benoemen. De burgemeester bleef wel de auditeur en is eenmaal per jaar aanwezig bij een regentenvergadering. Eenmaal in de drie jaar vergaderen de drie Fundaties van Delft, Utrecht en Den Haag over de normen waaronder de studenten geholpen worden, uitvoering door de respectievelijke fundaties en ontwikkelen van nieuw beleid.”

50 studiebeurzen per jaar

De Stichting Fundatie van de Vrijvrouwe van Renswoude te Delft, zoals ze officieel heten, heeft momenteel per jaar ongeveer €57.000 aan studiebeurzen te vergeven. Dit gebeurt voor de helft als rentevrije lening en voor de helft als gift, mits de resultaten goed zijn. Delft is de enige die ook aan buitenlanders beurzen verschaft. Hiervoor is ongeveer €12.500 per jaar ter beschikking. Er zijn beurzen toegekend aan onder meer studenten in Indonesië, Hongarije, Tsjechië, Egypte en Tunesië. “De studenten kunnen in aanmerking komen voor een beurs, als ze voldoen aan de criteria van Maria Duyst” zegt Van der Gaag. “Ze moeten schrander zijn, niet ouder dan 27 jaar en aan een door de overheid erkende instelling studeren. Tegenwoordig is de voorwaarde niet meer van kracht dat alleen echte weesjongens ondersteund mogen worden. Zowel mannelijke als vrouwelijke studenten kunnen nu een beurs toegekend krijgen. Ze geven per student voor maximaal drie jaar een bijdrage van maximaal €1.500 per jaar. Ze ondersteunen ongeveer 50 studenten gemiddeld per jaar.

Wie in aanmerking wil komen voor een beurs, kan zich wenden tot de secretaris rentmeester.

(Auteur: Sybrand de Jong – december 2002)

 

Share

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

*

* Copy This Password *

* Type Or Paste Password Here *

22.640 Spam Comments Blocked so far by Spam Free Wordpress

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>