Artikel: Grafmonument in de Nieuwe Kerk is ook een nationaal symbool.

Het majestueuze grafmonument van Prins Willem van Oranje in de Nieuwe Kerk is een van de mooiere renaissance grafmonumenten, die we in Europa kennen.  Het grafmonument is opgericht ter ere van de “Vader des Vaderlands”, maar is ook een symbool geworden voor de waarden waar de Nederlanden in oprichting voor stonden. Dus ook een symbool van de vrijheidsstrijd van de bevolking van de Republiek der Nederlanden en waar we tot de dag van vandaag trots op kunnen zijn.

Toen Willem van Oranje in 1584 door Balthazar Gerards werd vermoord in het Prinsenhof, moest het lichaam eigenlijk bijgezet worden in het familiegraf in Breda in de Onze Lieve Vrouwe kerk, die tegenwoordig de Grote Kerk heet. Prins Willem had dat familiegraf zelf laten aanleggen en zijn broers, die in de Tachtigjarige Oorlog sneuvelden, zijn daar ook begraven. De Tachtigjarige Oorlog woedde in 1584 nog in alle hevigheid en Breda was daardoor geen goede plaats om de Prins te begraven. Zijn kist werd dan ook vanwege de omstandigheden voorlopig hier in Delft in het koor van de Nieuwe Kerk geplaatst. Het was een eenvoudige opstelling en buitenlandse hoogwaardigheidsbekleders, die Prins Willem van Oranje de laatste eer kwamen  bewijzen, spraken hun verbazing uit, dat er niet meer eer gegeven werd aan de nagedachtenis van zo’n belangrijk man voor de Republiek.

Toen in 1609 het Twaalfjarig Bestand werd gesloten, kwam er weer wat aandacht en geld voor het graf van Prins Willem van Oranje. Na aandringen van de stad Delft om in de Nieuwe Kerk een passend monument te bouwen, werd daartoe door de Staten-Generaal van de Verenigde Nederlanden in 1612 besloten. De stadsbouwmeester van Amsterdam, Hendrick de Keyser, die in heel Europa bekend was, kreeg de opdracht en het werk werd begeleid door een commissie met onder meer Heinsius en Constantijn Huygens, die verantwoordelijk worden gehouden voor de gebruikte symboliek. Bovenop het monument kwam een opschrift van Huygens “Ter Ere van God Almachtig”, waarin Prins Willem de lof krijgt voor de bereikte vrijheid en waarin Prins Maurits de Erfgenaam van zijn Deugden wordt genoemd. In 1614 werd met het werk begonnen en in 1623 was het gereed.

Het monument werd uitgevoerd in zwart marmer, wit Italiaans (Carrara) marmer en portor, een zeer kostbaar goudgeaderd marmer. Het kostte een paar centen, maar dat had men er toen voor over. De bouw werd op 28.000 gulden begroot. De “Vader des Vaderlands” moest natuurlijk op twee manieren worden vereeuwigd. Aan de voorkant op de belangrijkste plaats zit Prins Willem van Oranje als krijgsman met zijn teken van waardigheid: de staf van de bevelvoerder. Midden in het monument ligt Prins Willem op zijn doodsbed met aan zijn voeten zijn hondje als symbool voor de trouw. Over dat hondje doen ook nog andere verhalen de ronde. Zo zou het na de dood van zijn baas niet meer willen eten en drinken en is het daardoor overleden. Een ander verhaal is, dat bij de moordaanslag op Prins Willem in 1582 in Antwerpen hij gewaarschuwd werd door zijn hondje en daardoor aan de dood ontsnapte.

Op de hoeken van het monument kwamen de symbolen waar niet alleen Prins Willem van Oranje voor stond maar ook de Staten en Prins Maurits, die toen stadhouder was. Links voor, aan de rechterhand van de krijgsman Prins Willem, staat het belangrijkste bronzen beeld de “Aurea Libertas”, hetgeen de “Gouden Vrijheid” betekent en de strijd van de Prins maar ook van de Staten en de bevolking tegen de Spaanse tirannie symboliseert. De staf in haar rechter hand heeft dezelfde betekenis als die in de rechterhand van Prins Willem van Oranje en staat symbool voor de macht. Het beeld heeft een gouden hoed in de linker hand en de betekenis daarvan wordt ontleend aan een uit de oudheid stammende legende. Een slaaf werd kaalgeschoren om hem het vluchten te bemoeilijken, want iedereen kon hem als slaaf herkennen. Als de slaaf zich echter wist vrij te kopen, kreeg hij het recht een hoed te dragen, totdat zijn haar weer een “normale” lengte had. Rechts vooraan, aan de linkerhand van Prins Willem van Oranje, staat “Vrouwe Justitia” met alleen een weegschaal in haar rechterhand, hetgeen de “Gerechtigheid” symboliseert, die noodzakelijk is om de vrijheid te kunnen garanderen. Er zijn geen blinddoek en zwaard aanwezig, omdat het beeld niet de rechtspraak uitbeeldt. Op de tekening zijn de hiervoor genoemde beelden goed te zien.

Aan de achterkant staan nog de bronzen beelden “Religio” en “Fortitudo”, die symbool staan voor respectievelijk “Geloof” en “Moed”. Tussen deze beide bronzen beelden in staat nog de “Faam”, die de goede faam van de prins symboliseert als degene die ons volk vrijheid en gerechtigheid gebracht heeft, en is op de tekening te zien. Het is het mooiste beeld van het monument en lijkt zo het monument door te vliegen. Staande op één voorvoet lijkt het te zweven, maar niets is minder waar. Het bronzen beeld weegt zo’n 5.000 kilo en heeft voor een grote overschrijding (20%) van de bouwkosten gezorgd. Het beeld viel tijdens de bouw van zijn sokkel en was moeilijk te bevestigen. Het heeft 6.000 gulden extra gekost om dit goed  voor elkaar te krijgen. Maar toen stond het zo stevig, dat het al die eeuwen is blijven staan en zelfs de Delftse donderslag heeft overleefd.

(Auteur: Sybrand de Jong – maart 2004)

 

Share

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *