Artikel: Wat herinnert er nog aan de wereldbekende Delvenaar Johannes Vermeer

Het jaar 1632 is een goed jaar geweest voor Delft. Niet dat de inwoners van Delft zich dat toentertijd bewust zijn geweest. Johannes Vermeer en Antoni van Leeuwenhoek werden namelijk in dat jaar geboren in Delft. Beide zijn in de loop van de eeuwen wereldbekende personen geworden en gebleven.  Vermeer eigenlijk pas sinds zijn herontdekking in de negentiende eeuw. Hij wordt nu beschouwd als één van de drie grote Nederlandse schilders uit de Gouden Eeuw samen met Rembrandt van Rijn  en Frans Hals. Delft is eigenlijk de stad van Vermeer, maar helaas is er niets overgebleven van wat met hem te maken had.

Vermeer komt uit een echt Delfts geslacht voort. Zijn vader Reynier Jansz. werd geboren in de Broerhuisstraat en heeft het grootste deel van zijn jeugd in de buurt van de Beestenmarkt gewoond. Ook na zijn huwelijk met de Amsterdamse Digna Baltens woonden de ouders van Vermeer bij zijn oma in “De Drie Hamers” aan de Beestenmarkt. Nadat zijn ouders verhuisd waren naar een betere buurt en in de herberg “De Vliegende Vos” aan de Voldersgracht 25 waren gaan wonen, werd Vermeer daar geboren. De herberg “De Vliegende Vos” staat er niet meer. Op 31 oktober 1632 werd Vermeer in de Nieuwe Kerk gedoopt. Toen Vermeer negen jaar oud was, verhuisden zijn ouders naar de herberg “Mechelen”, die gelegen was op de hoek van de Markt en de Oude Manhuissteeg. Ook dit huis is er helaas niet meer, want in 1885 werd het afgebroken voor de verbreding van de Oude Manhuissteeg.

In 1955 werd een gedenksteen aangebracht in de muur van het aangrenzende pand op de Markt 52 met de inscriptie: “Omtrent deze plaats heeft het huis Mechelen gestaan waar october 1632 werd geboren Jan Vermeer de schilder”. Een gedenksteen is natuurlijk wel aardig als er geen echte tastbare herinneringen zijn. Het probleem is alleen, dat de tekst niet klopt. Vermeer is er zeker niet geboren, zoals al uit het voorgaande is gebleken. De voornaam Jan is ook niet zo gelukkig, want er wordt altijd over Johannes gesproken, hetgeen overeenkomt met de historische stukken waarin hij de namen Joannes, Joannis of Johannis gebruikte. Over de jeugd van Vermeer is verder niets bekend.

We komen de naam van Vermeer pas weer tegen in een getuigenverklaring van 5 april 1653, waarin Maria Thins als aanstaande schoonmoeder van Vermeer verklaarde dat ze zich niet kon vinden in de huwelijkskandidaat van haar dochter, maar dat ze desondanks niet zou proberen het huwelijk te verhinderen. Op dezelfde dag gingen Vermeer en Catharina Bolnes in het stadhuis in ondertrouw. Ze zijn echter niet in Delft getrouwd, maar in Schipluiden op 20 april 1653. De schoonfamilie van Vermeer was katholiek en zijn schoonmoeder Maria Thins onderhield nauwe relaties met de Jezuïeten. Delft was na de reformatie van 1572 een gereformeerde stad geworden en er was dus geen katholieke kerk meer in Delft. In Schipluiden echter wel en de Jezuïeten verzorgden daar nog openlijk de katholieke eredienst. Vermeer moet dus voor zijn huwelijk katholiek zijn geworden.

Vermeer woonde het grootste deel van zijn huwelijk bij zijn schoonmoeder in. Zij had een huis aan de Oude Langendijk op de hoek van de Molenpoort. Hij heeft daar tot aan zijn dood gewoond. Ze kregen vijftien kinderen, waarvan er vier op jonge leeftijd stierven. Vermeers schoonmoeder is altijd een belangrijke steun geweest en heeft het grote gezin vele malen financieel geholpen. Vermeer maakte niet zoveel schilderijen en hij verdiende daarmee in ieder geval niet voldoende om zijn gezin te onderhouden. Het huis staat er niet meer, de Maria van Jessekerk wel.

Het St.-Lucagildehuis aan de Voldersgracht tegenover de Oude Manhuissteeg herbergde het gilde voor de schilders en Vermeer is tweemaal hoofdman van dit gilde geweest. Dit St.-Lucasgildehuis is in 1876 afgebroken om plaats te maken voor een school..Tegenwoordig staat de Jan Vermeerschool op deze plaats. Binnenkort wordt deze school afgebroken en wordt het St.-Lucasgilde herbouwd. Komt er toch nog iets met betrekking tot Vermeer terug. Op de gravure “Gezicht op het St.-Lucasgildehuis vanuit de Oude Manhuissteeg” van G. Lamberts is te zien hoe het er indertijd uitzag. Ook van zijn eenendertig bewaard gebleven schilderijen is geen enkele meer in Delft te vinden. Dat is wel eens anders geweest. Van Ruijven was indertijd de mecenas van Vermeer en heeft opdracht voor twintig schilderijen gegeven. Zijn schoonzoon Dissius, die in Het Gulden ABC aan de Markt woonde, erfde deze schilderijen na de dood van zijn vrouw. In de zeventiende eeuw hebben dus twintig schilderijen van Vermeer voor huishoudelijk gebruik in het huis aan de Markt gehangen. Vandaar dat tegenwoordig op de gevel Museum Johannes Vermeer staat, alhoewel dat in principe niet juist is.

In 1675 werden de financiële problemen en de uitzichtloosheid van de situatie Vermeer wellicht teveel en heeft hij waarschijnlijk een hartaanval gehad. Na zijn overlijden werd Vermeer op 16 december 1675 in het familiegraf van zijn schoonmoeder bijgezet. Drie van zijn kinderen waren hem al voorgegaan en lagen in hetzelfde graf. Een eenvoudige steen van recente datum herinnert nog aan de plaats van het graf. Ontspannen verder lezen over Vermeer kan met de roman “Meisje met de parel” van Tracy Chevalier met een mix van fictie en historische feiten.

(Auteur: Sybrand de Jong – februari 2004)

 

Share

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

*

* Copy This Password *

* Type Or Paste Password Here *

22.592 Spam Comments Blocked so far by Spam Free Wordpress

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>